زمان گردی : سامانیان؛ حکومتی که زبان فارسی را از مرگ نجات داد
سامانیان یکی از مهمترین سلسلههای ایرانی پس از ورود اسلام به ایران بودند که نقش بزرگی در احیای زبان، فرهنگ و هویت ایرانی ایفا کردند. این حکومت نشان داد ایران پس از حمله اعراب نهتنها از بین نرفت، بلکه با قدرتی تازه بازگشت.
سلسله سامانیان در قرن سوم و چهارم هجری قمری، در شرایطی به قدرت رسید که ایران هنوز تحت تأثیر سیاسی و فرهنگی خلافت عباسی قرار داشت. با این حال، سامانیان توانستند یکی از نخستین حکومتهای مستقل ایرانی پس از اسلام را پایهگذاری کنند؛ حکومتی که در عمل، ادامهدهنده سنتهای ایران باستان در قالب تمدن اسلامی بود.
مرکز اصلی حکومت سامانیان شهر بخارا بود؛ شهری که در آن دوران به یکی از مهمترین کانونهای علمی، فرهنگی و ادبی جهان اسلام تبدیل شد. حمایت سامانیان از اندیشمندان، شاعران و دانشمندان باعث شد زبان فارسی دری برای نخستینبار بهعنوان زبان رسمی دیوانی و فرهنگی تثبیت شود. این اقدام، نقطه عطفی در تاریخ ایران بهشمار میرود.
در دوره سامانیان، شاعرانی چون رودکی، پدر شعر فارسی، ظهور کردند و زمینه برای شکلگیری آثاری مانند شاهنامه فردوسی فراهم شد. اگر پشتیبانی فرهنگی این سلسله نبود، شاید زبان فارسی هرگز به جایگاه امروزی خود نمیرسید.
از نظر سیاسی، سامانیان گرچه بهصورت ظاهری خلافت عباسی را به رسمیت میشناختند، اما در عمل حکومتی مستقل داشتند. آنها با ایجاد نظام اداری منظم، ارتشی کارآمد و ساختار اقتصادی پایدار، ثباتی کمنظیر در خراسان و ماوراءالنهر ایجاد کردند.
در حوزه معماری نیز سامانیان نقش مهمی داشتند. آرامگاه اسماعیل سامانی یکی از شاخصترین نمونههای معماری ایرانی–اسلامی است که هنوز هم بهعنوان نمادی از هویت ایرانی شناخته میشود. استفاده از آجرکاریهای ظریف و الگوهای هندسی در این بنا، تأثیر معماری ایران پیش از اسلام را نشان میدهد.
در مجموع، سامانیان فقط یک سلسله سیاسی نبودند؛ بلکه جنبشی فرهنگی و هویتی بودند که ایران را از خطر استحاله کامل در فرهنگ عربی نجات دادند. آنها ثابت کردند که میتوان مسلمان بود و در عین حال ایرانی ماند.